In de wereld van biologische landbouw draait alles om natuurlijke methoden om gewassen gezond te houden en plagen en ziektes te bestrijden zonder synthetische chemische middelen. Koper speelt hierbij al meer dan een eeuw een rol – vooral als fungicide en essentieel micronutriënt dat ziekten kan bestrijden en bijdraagt aan de groei van planten. In tegenstelling tot de gangbare landbouw, waar vaak meer chemische bestrijdingsmiddelen en kunstmest worden gebruikt, richt biologische landbouw zich op duurzamere en milieuvriendelijkere methoden. Slechts een deel van de landbouw in Nederland is biologisch, maar dit aandeel groeit gestaag en is van belang voor de verduurzaming van de sector. Biologische landbouw richt zich op bodemgezondheid, biodiversiteit en het vermijden van chemische gewasbeschermingsmiddelen. De productie en ontwikkeling van biologische landbouwsystemen dragen bij aan duurzaamheid en het behoud van ecosystemen en menselijke gezondheid. De principes van de biologische landbouw omvatten onder andere ecologische harmonie, bodemvruchtbaarheid en dierenwelzijn.

Inleiding biologische landbouw

De biologische landbouw is een vorm van landbouw die zich richt op het behoud van de gezondheid van de bodem, ecosystemen en mensen. Het is een productiesysteem dat vertrouwt op ecologische processen, biodiversiteit en kringlopen, aangepast aan plaatselijke omstandigheden, in plaats van op schadelijke hulpmiddelen. De biologische landbouw combineert traditie, innovatie en wetenschap om te profiteren van het gedeelde milieu. In Nederland is de biologische landbouw een groeiende sector, met een toenemend aantal boeren die omschakelen naar biologische landbouw. Het doel is om in 2030 minimaal 15% van het landbouwoppervlakte biologisch te maken. Op deze pagina vindt u meer informatie over de biologische landbouw, de voordelen en de uitdagingen.

Europese biologische verordening

Toch is koper een van de weinige metalen die volgens de Europese biologische verordening mag worden toegepast in bepaalde gevallen. De sector groeit snel en het doel is om in 2030 een aanzienlijk groter areaal biologisch te realiseren. Steeds meer boeren en consumenten kiezen voor biologische producten vanwege de voordelen voor milieu en gezondheid. Tegelijkertijd is er veel discussie over de milieuvoordelen en nadelen van kopergebruik in de biologische landbouw. Biologische boeren ervaren uitdagingen en kansen, zoals barrières bij het omschakelen van de gangbare naar biologische productie, en het belang van goede verdienmodellen voor een duurzame toekomst. Zij spelen een belangrijke rol in innovatie en verduurzaming van de landbouw.

Europese regelgeving rond koper en biologische landbouw

Het gebruik van koper in de biologische landbouw is niet onbeperkt toegestaan. In de EU valt koper in de vorm van kopersulfaten, oxiden of hydroxiden, onder de lijst met toegestane middelen voor organische productie, maar met duidelijke limieten (bijvoorbeeld maximaal 6 kg koper per hectare per jaar). Zowel nationale als Europese actieplannen en monitoringssystemen zijn gericht op het vergroten van de biologische productie, met aandacht voor certificering, onderzoek en het stimuleren van duurzame landbouwpraktijken.

Sommige organisaties binnen de biologische sector, zoals Demeter (biologisch‑dynamische landbouw), pleiten voor een volledig verbod op koper omdat het niet past bij de filosofie van natuurbescherming. Regelgeving is complex: in Nederland is koperoxichloride als bestrijdingsmiddel verboden, maar mag koper technisch gezien nog ingezet worden als bladmeststof.

Praktisch gebruik van koper in de biologische landbouw

Koper als fungicide en ziektebestrijder

Koperverbindingen zijn vooral bekend als fungicide middelen die schimmels en bacteriën op planten bestrijden. De Bordeaux‑mix, een combinatie van koper en kalk ontwikkeld in de 19e eeuw, is een klassiek voorbeeld.

In biologische teelten wordt koper ingezet tegen ziekten zoals meeldauw en peronospera in wijnbouw, aardappelen en groenten. Het gebruik van koper is niet toegestaan voor alle toepassingen en er gelden strikte regels voor het gebruik ervan binnen de biologische landbouw. Zonder behandeling kunnen deze ziektes tot ernstige opbrengstverliezen leiden. Biologische landbouwsystemen streven ernaar ziekten te beheersen door de inzet van natuurlijke processen en biodiversiteit, zodat het ecosysteem op een duurzame manier wordt ondersteund.

Micronutriënt voor planten

Naast bestrijding heeft koper ook een nutriëntenfunctie. Het is een essentieel micronutriënt dat bijdraagt aan enzymatische processen in planten en zo bijdraagt aan groei en gezondheid, vooral in de biologische landbouw waar geen kunstmest wordt gebruikt. Biologische boeren vermijden het gebruik van kunstmest en vertrouwen op natuurlijke bodemvruchtbaarheid. Met het uitgangspunt dat natuurlijke kringlopen centraal staan in de biologische landbouw, wordt het gebruik van kunstmest bewust vermeden. Dit is vooral relevant op biologische percelen waar geen synthetische meststoffen worden gebruikt.

Koper in de bodem en slakkenwering

Boeren en tuinders werken samen aan innovatieve oplossingen voor plaagbestrijding in de biologische landbouw. In de praktijk van biologische landbouw of moestuinieren zie je ook toepassingen zoals koperbanden, koperdraad als natuurlijke slakkenbarrière of ronde koperen schijven rond planten om slakken af te schrikken. Het contact tussen koper en slakkenslijm vormt een onaangename barrière, waardoor slakken planten liever vermijden.

Voordelen van koper voor biologische landbouw

• Bescherming tegen ziektes: Koper bestrijdt schimmels en bacteriën en is een van de weinige toegestane middelen in biologische systemen.

• Alternatief voor synthetische gewasbeschermers: Onmisbaar waar chemische middelen niet zijn toegestaan.

• Noodzakelijk micronutrient: Helpt tekorten te voorkomen en ondersteunt de gezondheid van planten.

Nadelen en risico’s van kopergebruik

• Accumulatie in bodem: Koper kan zich ophopen, wat risico’s oplevert voor bodemleven en micro-organismen.

• Controversieel binnen de bio‑sector: Sommige certificeringsorganisaties beschouwen

• kopergebruik als tegenstrijdig met biologische principes.

• Imagoschade: Omdat koper een biocide is, kan het gebruik door consumenten negatief worden geïnterpreteerd.

Koperen schijven en andere metalen in biologische land‑ en tuinbouw

Producten zoals kopere ringen of schijven worden onder andere gebruikt als fysieke barrière tegen slakken en kruipende plagen. Hoewel zink en ijzer in sommige gevallen als micronutriënt kunnen worden toegepast, blijft koper specifiek door zijn fungicide eigenschappen het belangrijkste metaal in biologische landbouw toepassingen. Deze producten zijn vaak gecertificeerd als van biologische producten.

biologische landbouw is een belangrijke stap naar een duurzamere toekomst

De biologische landbouw is een belangrijke stap naar een duurzamere toekomst voor de landbouw. Door het gebruik van natuurlijke gewasbeschermingsmiddelen, het behoud van de bodemgezondheid en het welzijn van dieren, kan de biologische landbouw een positieve bijdrage leveren aan het milieu en de samenleving. Het is belangrijk dat consumenten en boeren samenwerken om de biologische landbouw te ondersteunen en te stimuleren. Door meer biologische producten te kopen en te produceren, kunnen we het aandeel biologische landbouwgrond vergroten en de landbouwsector duurzamer maken. Voor meer informatie over de biologische landbouw en hoe u zelf een bijdrage kunt leveren, kunt u contact opnemen met de verschillende organisaties en instanties die zich inzetten voor de biologische landbouw. Samen kunnen we werken aan een duurzamere toekomst voor de landbouw en de samenleving als geheel.

Conclusie: koper in de biologische landbouw

Koper speelt in de biologische landbouw een unieke rol: het is zowel een essentieel micronutriënt als een van de weinige toegestane middelen om ziektes te bestrijden in systemen waar synthetische middelen niet zijn toegestaan.

Toch brengt het gebruik risico’s met zich mee voor bodemecologie en imago, en is het onderwerp van debat binnen de sector over waar de grens tussen “natuurlijk” en “biocide” ligt.

Wilt u zelf aan de slag met koper in uw biologische teelt? Bent u op zoek naar koperschijven en ander koper bestellen voor in de grond om plagen zoals slakken te weren? Neem vandaag nog contact met ons op, dan adviseren we u graag over de beste oplossingen voor uw gewassen en bodem.